✨ حکمت ۲۸۹ نهج‌البلاغه

ویژگی‌های الگوی شایسته

بعضی احتمال دادن او ابوذر یا عثمان بن مظنون بوده ….

🔹 امیرالمؤمنین امام علی علیه السلام می‌فرمایند:

««كَانَ لِي فِيمَا مَضَى أَخٌ فِي اللَّهِ…»

«در گذشته، برادری الهی داشتم…»»

آن حضرت در این حکمت، سیمای یک انسان مؤمن، کامل و الگوی الهی را ترسیم می‌کنند.

🌿 ۱. صِغَرُ الدُّنْيَا فِي عَيْنِهِ

دنیا در چشم او کوچک بود

📖 «وَكَانَ يُعْظِمُهُ فِي عَيْنِي صِغَرُ الدُّنْيَا فِي عَيْنِهِ»

آنچه او را در چشم من بزرگ کرده بود، کوچک بودن دنیا در نگاه او بود.

✨ هرچه وابستگی انسان به دنیا کمتر باشد، ارزش و شخصیت او نزد خدا و بندگان خدا بیشتر خواهد شد.

🍽 ۲. خَارِجاً مِنْ سُلْطَانِ بَطْنِهِ

اسیر شکم و شهوت نبود

📖 «فَلَا يَشْتَهِي مَا لَا يَجِدُ، وَلَا يُكْثِرُ إِذَا وَجَدَ»

چیزی را که نداشت، آرزو نمی‌کرد و اگر به دست می‌آورد، در مصرف آن زیاده‌روی نمی‌کرد.

✨ مؤمن واقعی، اهل قناعت، اعتدال و مهار خواسته‌های نفس است.

🤫 ۳. أَكْثَرَ دَهْرِهِ صَامِتاً

کم‌حرف و پرمحتوا بود

📖 «فَإِنْ قَالَ بَذَّ الْقَائِلِينَ وَنَقَعَ غَلِيلَ السَّائِلِينَ»

بیشتر عمرش در سکوت می‌گذشت؛ اما هرگاه سخن می‌گفت، از همه گویندگان برتر بود و تشنگی پرسشگران را فرو می‌نشاند.

✨ سکوت او از روی ناتوانی نبود؛ بلکه سخنش حکیمانه، سنجیده و اثرگذار بود.

🦁 ۴. لَيْثُ غَابٍ وَصِلُّ وَادٍ

در میدان عمل، شجاع و استوار بود

📖 «فَإِنْ جَاءَ الْجِدُّ فَهُوَ لَيْثُ غَابٍ وَصِلُّ وَادٍ»

هرگاه هنگام انجام وظیفه فرا می‌رسید، همانند شیر بیشه و مار بیابان، نیرومند و باصلابت بود.

✨ مؤمن، آرامش را با سستی اشتباه نمی‌گیرد؛ در هنگام دفاع از حق، شجاع و استوار است.

⚖ ۵. لَا يُدْلِي بِحُجَّةٍ

بدون دلیل سخن نمی‌گفت

📖 «لَا يُدْلِي بِحُجَّةٍ حَتَّى يَأْتِيَ قَاضِياً»

تا هنگام داوری و قضاوت، دلیل خود را مطرح نمی‌کرد.

✨ هر سخنی جای خود را دارد؛ انسان حکیم، بی‌جا وارد جدال نمی‌شود.

🤝 ۶. لَا يَلُومُ أَحَداً

اهل عذرپذیری بود

📖 «لَا يَلُومُ أَحَداً… حَتَّى يَسْمَعَ اعْتِذَارَهُ»

کسی را که احتمال می‌داد عذری دارد، تا عذرش را نمی‌شنید، سرزنش نمی‌کرد.

✨ پیش از شنیدن سخن دیگران، نباید درباره آنان قضاوت کرد.

🤲 ۷. لَا يَشْكُو وَجَعاً

اهل شکایت نبود

📖 «وَكَانَ لَا يَشْكُو وَجَعاً إِلَّا عِنْدَ بُرْئِهِ»

از درد و بیماری شکایت نمی‌کرد، مگر پس از بهبودی.

✨ صبر و تحمل، از نشانه‌های بندگان شایسته خداست.

✅ ۸. يَقُولُ مَا يَفْعَلُ

اهل عمل بود، نه شعار

📖 «وَكَانَ يَقُولُ مَا يَفْعَلُ، وَلَا يَقُولُ مَا لَا يَفْعَلُ»

آنچه انجام می‌داد، می‌گفت و آنچه انجام نمی‌داد، بر زبان نمی‌آورد.

✨ ارزش انسان به عمل اوست، نه به شعارهایش.

👂 ۹. أَحْرَصَ عَلَى مَا يَسْمَعُ

بیشتر شنونده بود تا گوینده

📖 «وَكَانَ عَلَى مَا يَسْمَعُ أَحْرَصَ مِنْهُ عَلَى أَنْ يَتَكَلَّمَ»

برای شنیدن، از سخن گفتن حریص‌تر بود.

✨ انسان دانا، پیش از سخن گفتن، خوب گوش می‌دهد.

❤️ ۱۰. يُخَالِفُ الْهَوَى

با هوای نفس مخالفت می‌کرد

📖 «يَنْظُرُ أَيُّهُمَا أَقْرَبُ إِلَى الْهَوَى فَيُخَالِفُهُ»

هرگاه میان دو کار قرار می‌گرفت، آنچه را به هوای نفس نزدیک‌تر بود، رها می‌کرد.

✨ ملاک انتخاب او رضای خدا بود، نه خواسته نفس.

🌺 جمع‌بندی

📖 «فَعَلَيْكُمْ بِهَذِهِ الْخَلَائِقِ فَالْزَمُوهَا وَتَنَافَسُوا فِيهَا، فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِيعُوهَا، فَاعْلَمُوا أَنَّ أَخْذَ الْقَلِيلِ خَيْرٌ مِنْ تَرْكِ الْكَثِيرِ.»

امیرالمؤمنین علیه السلام در پایان سفارش می‌کنند:

🌸 این صفات را ملازم خود قرار دهید، برای رسیدن به آنها با یکدیگر رقابت کنید، و اگر نتوانستید همه آنها را به دست آورید، بدانید که به دست آوردن بخشی از این فضایل، بسیار بهتر از رها کردن همه آنهاست.

💚 راه کمال، با برداشتن گام‌های کوچک اما پیوسته آغاز می‌شود.